Ngập ở TPHCM: Nguyên nhân và Giải pháp !

Bài viết này tôi viết vào năm 2016, và trở thành một hiện tượng mạng ngày đó. Đăng ở mục Góc Nhìn của Vnexpress. Rồi lên phóng sự VTV, các chương trình chuyển động 24h và Vấn đề hôm nay. Ngày ấy tôi rất hạnh phúc, không phải vì những cái likes, cái share hay sự lan tỏa của nó, mà vì tôi nghĩ rằng “Tác động lớn thế này chắc các bác cũng đọc được, và sẽ khắc phục cho TPHCM hết ngập”. 5 năm đủ để tôi biết rằng đó chỉ là niềm vui nho nhỏ trong một cái đau đáu lớn.

Bài viết hôm nay, tôi đăng lại để chia sẻ làm 2 phần. Phần đầu là “Nguyên nhân”, phần 2 là “Giải pháp”. Nguyên nhân thì nhiều bạn hẳn đã đọc. Còn giải pháp thì chưa hề đăng lên, hôm nay dành tặng cho group AN CƯ. Chúc các bạn có một ngày cuối tuần nhiều kiến thức.

(Dũng Phan)

//

PHẦN 1: THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH, VÌ SAO NGẬP?

Tôi tát nước, quanh tôi các đồng nghiệp cũng đang lúi húi xách từng xô nước. Cả tầng trệt của công ty lênh láng. Mỗi khi ôtô chạy ngang qua, nước lại tràn vào lớp lớp sóng.

Đó là tình cảnh công ty tôi lúc 19h ngày 26/9. Thay vì đã về nhà ăn uống nghỉ ngơi sau một ngày làm việc, chúng tôi bị kẹt lại ở công ty, thậm chí còn tham gia lao động công ích chống ngập. Tôi không thấy có sự khác biệt nhiều lắm giữa tôi của ngày hôm đó với tôi của những ngày thơ bé, vừa tát nước vừa nghịch trong căn nhà đơn sơ sau lũ ở miền Trung. Chỉ có điều, mùi nước ngập ở thành phố hiện đại nhất Việt Nam hôi thối hơn mùi nước lũ quê tôi.

Dù đã quen với mưa lụt ở TP HCM, trận ngập lịch sử này khiến tôi băn khoăn, liệu cơn mưa có phải là lý do duy nhất. Điều gì đã khiến nước đổ vào thành phố như lũ? Công tác trong ngành xây dựng, tôi thường tiếp xúc với các số liệu quy hoạch, địa hình. Tôi hiểu một điều cơ bản liên quan đến địa hình của vùng đất này. TP HCM vốn thấp dần từ Bắc xuống Nam và từ Tây sang Đông. Theo đo đạc thì vùng cao nằm ở phía Bắc – Đông Bắc và một phần Tây Bắc, trung bình 10 đến 25 mét. Ngược lại, vùng trũng nằm ở phía Nam – Tây Nam và Ðông Nam thành phố, có độ cao trung bình trên dưới một mét. Vậy, Đông – Tây – Nam – Bắc là ở đâu của thành phố?

Khu đô thị Đông gồm quận 2, 9 và Thủ Đức. Trước mặt khu Đông chính là quận 1, 3, 5. Khu đô thị Nam gồm toàn bộ quận 7, huyện Nhà Bè và một phần diện tích của quận 8 (phần phía nam kênh Tẻ) và huyện Bình Chánh. Khu đô thị Bắc gồm quận 12 và phần lớn huyện Hóc Môn. Cuối cùng là khu đô thị Tây gồm quận Bình Tân, một phần quận 8 và một phần huyện Bình Chánh.

Với địa hình thấp dần từ Bắc xuống Nam và với nguyên tắc vật lý cơ bản: nước chảy chỗ trũng thì vùng phía Nam là vùng thấp, nên nó là vùng thoát nước của thành phố. Mà vùng phía Nam chính là Phú Mỹ Hưng – Quận 7 hiện tại. Khi tiến hành phát triển phía Nam, xây dựng khu đô thị Phú Mỹ Hưng và đại lộ Nguyễn Văn Linh, người ta đã thực hiện song song: nâng nền khu đất phía Nam và san lấp các kênh rạch thoát nước của thành phố. Điều này dẫn đến tình trạng khi mưa lớn, nước sẽ phải chạy lòng vòng tìm các hố ga, ao hồ để thoát. Khi ao hồ vượt quá sức chứa, nước sẽ dồn ứ lên vỉa hè, đường sá. Nguyên nhân quận 1, 3, 5… ngập là vậy. Chính vì khu thoát nước phía Nam đã bị san lấp nên kênh rạch, ao hồ, ở trung tâm không chịu nổi sức chứa.

Với địa hình thấp từ Tây sang Đông, khi thành phố ngập, khu bến xe miền Tây và khu Bình Tân sát quận 6 là thê thảm nhất. Nhưng phía thấp để khu Tây thoát nước là khu Đông lại đã nâng nền, dẫn đến khu Bình Tân gặp đúng tình trạng như trung tâm: nước không thể chảy về phía thấp để thoát và cứ lơ lửng chảy tràn. Phía Đông có lợi thế là sông Sài Gòn cùng các con kênh dọc quanh nó. Nhưng sông Sài Gòn và các con kênh giờ phải hứng một lượng nước quá lớn do phía khu Nam không còn thoát nước, nên không đủ sức chứa thêm nước từ Bình Tân đưa xuống. Cuối cùng cả thành phố bốn mặt Đông Tây Nam Bắc đều ngập.

Tôi gọi đó là một vòng luẩn quẩn của nước. Đấy là lý do thành phố đổ bao nhiêu tiền mà không chống ngập được. Quy hoạch ngay từ đầu đã sai. Làm sao có thể bứng nguyên cả khu Phú Mỹ Hưng – Quận 7 đi nơi khác? Thành phố đã không đánh giá hết về Thủ Thiêm. Chính Thủ Thiêm mới là điểm cần đầu tư để phát triển trước. Chỉ sau khi đô thị hóa xong bán đảo Thủ Thiêm, tạo cú hích cho kinh tế và bất động sản, ta mới có đủ tiềm lực để đi tiếp mở rộng ở khu Nam. Nhưng mọi thứ đã được làm ngược lại. Để rồi trong quá trình xây dựng quận 7, chúng ta mải miết đô thị hóa mà không tính đến phương án thoát nước cho cả thành phố.

Theo tôi, vẫn có cách khắc phục. Nước thoát được khi kênh rạch, hồ, đập đủ lớn để làm chỗ chứa nước cho thành phố khi mưa lớn. Vấn đề là ai cũng tham lam đầu tư, nâng nền, bán đất, ai cũng giành nhau từng mét vuông đất để bỏ túi cho mình, ai cũng thích san lấp. Không ai hy sinh, pháp quyền thì chưa đủ nặng với doanh nghiệp bất động sản thiếu hạ tầng thoát nước, chính phủ cũng thoải mái với những dự án mà doanh nghiệp sẵn sàng lót tay. Còn mưa tất nhiên sẽ vẫn tiếp tục đổ xuống thành phố.

Nếu không nhìn thấy và giải quyết sự việc từ nguyên nhân gốc rễ là vấn đề quy hoạch, tôi và bao người khác, sẽ lại vẫn ngồi tát nước, dù chỉ để khô ráo dưới chân mình.


PHẦN 2: ĐI TÌM GIẢI PHÁP

Cách đây mấy tháng, tôi đi xem một miếng đất ở phía sau đường Âu Dương Lân, Quận 8, TP.Hồ Chí Minh. Sau khi nói chuyện để mua miếng đất, tôi có hỏi phía sau khu nhà này có đường ra hay không? Người chú của miếng đất đã trả lời “Hồi đó có một con rạch, nhưng giờ đã lấp đi rồi.” Thái độ trả lời về một con rạch bị lấp có gì đó rất hồn nhiên, và theo kiểu chẳng có gì đáng phải bận tâm cả. Tôi nghe xong, liền nhờ chú chỉ đường ra phía đó. Xung quanh là nhà cửa san sát, đều là nhà của người lao động, không có quy hoạch. Còn con rạch thì đầy ruồi nhặng và rác thải hôi thối. Với người dân thành phố Hồ Chí Minh mà nói, những khu dân cư bên kênh rạch này có lẽ chẳng lạ lùng gì. Về sau tôi đã quyết định không mua miếng đất đó, nhưng câu trả lời hôm ấy của chú thì khiến tôi suy nghĩ mãi. Thờ ơ, hồn nhiên bên cạnh chính việc buông lỏng của người lãnh đạo có trách nhiệm, đã và đang giết đi những con kênh rạch có vai trò quan trọng trong cuộc sống hàng ngày.

Bởi một trong những nguyên nhân gây ra ngập tại thành phố bên cạnh vấn đề quy hoạch, còn vì chúng ta đã lấp đi những điểm thu nước tự nhiên, chính là những con kênh rạch như thế này. Phải hiểu kênh rạch không chỉ là một điểm thu nước giúp cho công tác chống ngập, mà còn là điều hòa môi trường, góp phần xây dựng kinh tế giao thông đường thủy. Vì không đánh giá được hết ý nghĩa của việc cứu kênh rạch, mà chúng ta đã lấp kênh, rạch, xả rác vô tội vạ. Nhìn sang các nước láng giềng sẽ thấy được các điểm thu nước có vai trò như thế nào. Tại Singapore, tài nguyên quý giá nhất của đảo quốc sư tử chính là nước ngọt. Mà nguồn nước ngọt ở đâu là dồi dào nhất? Xin thưa là nước mưa. Vậy là Singapore cho xây 17 hồ chứa nước kênh rạch chằng chịt khắp cả nước. 17 hồ chứa ấy vừa chống ngập, vừa là tài nguyên nước, giúp ích cho cuộc sống người dân Singapore. Thế còn Việt Nam ta thì sao? Chúng ta đi đề xuất mua cái lu thay vì xây hồ chứa nước, trời mưa xuống lội bì bõm trong cam chịu, có kênh rạch thiên nhiên ban tặng thì lại lấp đi, đến mùa khô thì lại van trời là ngập mặn và thiếu nước ngọt. Để xây dựng một đô thị thông minh, hãy bắt đầu bằng việc chống ngập thông minh.

Chúng ta có thể ví dụ ngay ở Huyện Cần Giờ, nơi cách trung tâm thành phố Hồ Chí Minh khoảng 50km về phía Đông Nam. Nơi này là khu vực có sông rạch nhiều nhất thành phố với những con sông lớn như Soài Rạp, Lòng Tàu, được xen giữa là hàng trăm con kênh rạch lớn nhỏ như rạch Ông Nghĩa, rạch Dinh Cậu, tắc Lớn, tắc Cả, tắc Bà Kiều, tắc Bà Hói….Một lần tôi hỏi một người bạn sinh sống ở đó là Cần Giờ bao giờ ngập không? Người bạn của tôi đã tự tin mà nói rằng “Sao mà ngập nổi. Trừ phi làm nền nhà thấp quá nên mới bị ngập do triều cường thôi.” Nhờ hệ thống kênh rạch chằng chịt kể trên, mà Cần Giờ luôn có chỗ để thoát nước.

Một góc điển hình của Singapore

Một góc điển hình của Singapore

Các quận huyện tại trung tâm thành phố cũng có kênh rạch chứ? Nhưng kênh rạch bị lấp đi mỗi ngày vì đô thị hóa, vì ý thức xả rác của người dân. Chẳng hạn Rạch Sáng chảy ra Kênh Đôi nằm bên đường Phạm Thế Hiển. Con rạch giờ đây nước chảy đen ngòm, bốc mùi hôi thối, và nhiều đoạn đã bị rác thải và bùn đen lấp đi. Người dân ở đó kể lại rằng, ngày trước con rạch này vẫn trong xanh và khơi nguồn. Nhưng giờ đã thành như vậy. Tương tự với Rạch Sáng ở Quận 8 là Rạch Ông Đội dưới chân cầu Kênh Tẻ, Quận 7. Rạch Ông Đội thậm chí đã bị lấp bởi rác, trẻ em có thể vui chơi đạp trên rác để đi qua chỗ này, chỗ nọ. Nhiều nhà tạm bợ đã sống ở đây, cùng với đó là tình trạng ô nhiễm, dịch bệnh. Rạch Phan Văn Hân, quận Bình Thạnh, Rạch Bàu Trâu tại quận 6, Rạch Bà Lớn, Rạch Cầu Suối ở Bình Chánh, Rạch Bến Cát tại Quận 12…. cùng với hàng trăm kênh rạch khác trên khắp thành phố này đều ở trong tình trạng rác rưởi ứ đọng, ruồi nhặng tạm trú, nước không thoát được ra sông.

Theo tôi, việc cứu sống những kênh rạch đang kêu cứu mỗi ngày trên khắp thành phố, đó là giải pháp chống ngập hiệu quả nhất. Chưa kể, chống ngập giờ đã là một thách thức mang tính môi trường, là một nghĩa vụ với thế hệ con cháu tương lai ở thành phố 10 triệu dân này!

(Theo Dũng Phan)

Lê Quốc Kiên

Bổ sung thêm:

– đoạn kênh Tân Hóa ở Tân Phú đã bị lấp thành đường kênh tân hóa rộng thênh thang

– Đoạn rạch ở hẻm 656 CMT8 cũng bị lấp 10 năm nay

2 chỗ này lấp làm giá nhà tăng vùn vụt 😀

Lê Hùng

Nói như bác thì sao thằng Gò Vấp,Bình Thạnh cách khu Nam khá xa cũng ngập nhỉ? Bài báo dưới đây phỏng vấn con trai cố KTS Ngô Viết Thụ, người mà các bác nhét chữ vào mồm bảo phát triển đô thị hướng Bắc Tây gì gì đấy, mà xin lỗi bác chứ đã là đô thị hoá thì Đông Tây Nam Bắc gì cũng bê tông lên cả.

https://kienviet.net/2016/11/14/kts-ngo-viet-nam-son-khong-chi-chong-ngap-ma-con-tan-dung-ngap/?amp

Nam Tran

Dũng Phan viết hay quá bạn, giờ thì từng nút chặn 1 làm ngập cả tp, bài viết hay nhưng mình còn muốn biết thêm theo địa hình và các tuyến sông rạch cũ thì chúng ta nên khơi thông ở những chỗ nào? Vì làm lại như 100 năm trước giờ là vô phương rồi, chỉ giải pháp bằng kỹ thuật thôi. Hiện tại máy bơm đã bố trí đến trung tâm TP rồi, và có khi sắp tới từng nhà phải có máy bơm lun đó

Minh Đức

Giờ nhìn lại giống như một trận bóng đá đã cho kết quả thì ai cũng có thể làm HLV. Nếu nhìn lại dữ liệu ngập thì nên đặt vào hoàn cảnh thời đó: 199x năm đó lưu lượng nước mưa cũng ko như bây gio82, thập niên đó khó khăn và kinh tế, khi cty LD PMH đề xuất đổi đất lấy hạ tầng, và nơi họ chọn là PMH vì giao thông và sát q1 tại sao ko chọn Thủ Thiêm Q2? hay họ ko có tầm nhìn? Xin thưa thời đó Q2 phải đi phà, chưa có QUY HOẠCH làm hầm, đại lộ đông tây v.v…, nên PMH chọn Q7 cũng vì nguyên nhân đó, và đổi lại họ làm con đường NGUYỄN VĂN LINH, để xe tải, congtainer từ Miền tây đi ra cảng thuận tiện, ko đi vào thành phố, có bao nhiêu cầu chịu nổi tải trọng congtainer? V.v…, về kinh doanh PMH có lợi (thời gian đầu tư 10 năm.để đc như hnay, 2003-2006 đã hình thành Kdt PMH), về phát triển kinh tế XH thì tuyến đường NVL giải quyết đc rất nhiều về phát triển của TP.

Join The Discussion

Compare listings

Compare
%d bloggers like this: